रसिकजन हो… आदाब! कसे आहात? मस्त ना? असणारच! 😀 आपल्या ‘साठवणीतली गाणी’ या सदरातून आपण अशी काही गाणी आठवतो, जी केवळ ऐकायची नसतात, तर अनुभवायची असतात. गाणं सुरू होतं आणि नकळत आपण आपल्या आयुष्यातल्या एखाद्या जुन्या वळणावर जाऊन पोहोचतो. आजचं गाणंही असंच मनाच्या हळव्या कोपऱ्याला स्पर्श करणारं… ‘अभी ना जाओ छोड़ कर, के दिल अभी भरा (Classic Bollywood Songs)नहीं!’
१९६१ मध्ये प्रदर्शित झालेल्या ‘हम दोनों’ चित्रपटातील हे गीत आजही तितकंच ताजं वाटतं. देव आनंद आणि साधना यांच्यावर चित्रित झालेलं हे प्रेमगीत मोहम्मद रफी आणि आशा भोसले यांनी आपल्या सुरेल आवाजात गायलं आहे. जयदेव यांचं संगीत आणि साहिर लुधियानवी यांचे हळवे शब्द यांची या गाण्यात अशी काही सुरेख गुंफण झाली आहे की, सहा दशकांहून अधिक काळ उलटूनही त्याची मोहिनी कमी झालेली(Classic Bollywood Songs) नाही.
खरं सांगायचं तर, मानवी आयुष्यातला सर्वांत सुंदर काळ कोणता, असं कुणी विचारलं तर प्रेमात पडण्याचा काळ असावा, असं मला वाटतं. त्या वयात सगळंच वेगळं असतं. एखाद्या व्यक्तीची भेट व्हावी म्हणून मन आतुर असतं. भेट झाली की वेळ कसा जातो, हे कळत नाही. आणि निरोपाची वेळ आली की अचानक वाटतं, अरे, इतक्या लवकर संध्याकाळ कशी झाली? अजून थोडं बोलायचं होतं… अजून थोडं ऐकायचं होतं… अजून काही क्षण समोरच्या व्यक्तीकडे पाहत बसायचं(Classic Bollywood Songs) होतं!
आणि म्हणूनच तो अगदी मनापासून म्हणतो,
‘अभी ना जाओ छोड़ कर, के दिल अभी भरा नहीं…’
किती साधे शब्द आहेत; पण त्यांत प्रेमाची किती मोठी हुरहूर सामावली आहे! नुकतीच भेटलेली ती व्यक्ती जणू आयुष्यात बहार घेऊन आली आहे. तिच्या सहवासाने वातावरण बदलून गेलं आहे. आता ती निघून जाणार, ही कल्पनाच मनाला मान्य नाही. संध्याकाळ अजून थोडी थांबावी, हा क्षण आणखी काही वेळ टिकून राहावा आणि आपण दोघांनी थोडा वेळ आणखी एकत्र बसावं, असंच त्याला वाटतंय. कारण खरंच, दिल अभी भरा(Classic Bollywood Songs) नहीं!
पण त्याच्या या विनंतीला आशाताईंच्या आवाजातून मिळणारं उत्तरही तितकंच सुंदर आहे.
‘अगर मैं रुक गई अभी, तो जा न पाऊँगी कभी…’
व्वा! काय आवाज लागलाय राव आशाताईंचा! किती लाडिक, किती नाजूक आणि तरीही मनाला थेट भिडणारा! त्या एका ओळीत प्रेम आहे, संकोच आहे आणि मनाला आवर घालण्याची धडपडही आहे. थांबावंसं तिलाही वाटतंय; पण एकदा थांबले तर पुन्हा निघणं कठीण होईल, याची जाणीवही (Classic Bollywood Songs) आहे.
आशा भोसले यांच्या आवाजाचं हेच तर वैशिष्ट्य! गाण्यातील भावनेनुसार त्यांचा स्वर कधी खट्याळ होतो, कधी लाडिक, तर कधी हळवा. या गाण्यात तर मला त्या एखाद्या स्वर्गीय यक्षिणीसारख्या वाटतात. जणू देवभूमीतून पृथ्वीवर आल्या, आपल्या सुरांनी काही क्षण स्वर्गीय आनंद दिला आणि पुन्हा निघून(Classic Bollywood Songs) गेल्या! 😀
आणि समोर रफी साहेबांचा आवाज! किती संयत, किती प्रेमळ आणि किती आर्जवी! दोघांचे आवाज एकमेकांशी जणू प्रश्नोत्तरांचा खेळ खेळतात. तो तिला थांबवण्याचा प्रयत्न करतो, ती निघण्याची घाई दाखवते; पण तिच्या शब्दांमधूनही मनातली ओढ जाणवत राहते. त्यामुळे हे गाणं ऐकताना आपण केवळ गाणं ऐकत नाही, तर दोन प्रेमिकांमधला एक हळुवार संवाद अनुभवत (Classic Bollywood Songs) असतो.
या गाण्याची आणखी एक खासियत म्हणजे जयदेव यांचं संगीत. गाण्यात अनावश्यक गोंगाट नाही. मोजक्या वाद्यांची साथ, गिटारचे नाजूक सूर, बासरीची हळुवार लय आणि त्यावर रफी-आशाताईंचे स्वर! बस्स! पण याच साधेपणात या गाण्याची खरी ताकद आहे. शब्द स्पष्ट ऐकू येतात, सुरांना मोकळीक मिळते आणि प्रत्येक भावना अलगद मनापर्यंत पोहोचते. साहिरांच्या शब्दांची नजाकत आणि जयदेव यांच्या सुरांची तरलता यामुळे गाणं ऐकताना आपण त्यात गुंतत (Classic Bollywood Songs) जातो.
विशेष म्हणजे ‘हम दोनों’ चित्रपटातील ‘अभी ना जाओ छोड़ कर’ आणि ‘मैं जिंदगी का साथ निभाता चला गया’ यांसारख्या गाण्यांमधून जयदेव यांच्या संगीताची विविध रूपं अनुभवायला मिळतात. एकीकडे आयुष्याकडे अलिप्तपणे पाहणारा विचार, तर दुसरीकडे प्रिय व्यक्तीचा सहवास आणखी काही क्षण मिळावा, अशी प्रेमळ विनवणी! संगीतकाराच्या प्रतिभेची हीच खरी गंमत(Classic Bollywood Songs) आहे.
‘हम दोनों’ हा देव आनंद यांची निर्मिती आणि अभिनय असलेला चित्रपट. देव आनंद आणि साधना यांच्या जोडीवर चित्रित झालेलं हे गाणं त्या काळातील प्रेमाची निरागसता घेऊन येतं. पण इतकी वर्षं उलटूनही ते जुनं वाटत नाही. कारण प्रेमाच्या भावना कधी जुन्या होत नाहीत. त्या काळी भेट संपताना कुणीतरी म्हणायचं, ‘अभी ना जाओ…’ आज कदाचित कुणी म्हणेल, ‘थोडं अजून थांब ना!’ शब्द बदलले, काळ बदलला, जग बदललं; पण मनाची अवस्था तीच (Classic Bollywood Songs) राहिली.
आणि इथेच गाण्यातला संवाद आणखी खुलतो. तो पुन्हा तिला म्हणतो,
‘यही कहोगे तुम सदा, के दिल अभी नहीं भरा…’
म्हणजे प्रत्येक भेटीच्या शेवटी तू असंच म्हणणार का? अजून मन भरलं नाही, अजून थोडा वेळ थांब, हीच तुझी मागणी असणार का? प्रेमातली ही गंमतच वेगळी असते. भेट कितीही वेळाची असली, तरी मनाला ती अपुरीच वाटते. समोरची व्यक्ती जवळ असताना वेळ थांबावा असं वाटतं आणि ती निघून गेल्यावर मात्र तोच वेळ किती भराभर निघून गेला, याची जाणीव(Classic Bollywood Songs) होते.
पण त्यानंतर येणारी ओळ या संपूर्ण संवादाला एक वेगळीच खोली देते.
‘जो खत्म हो किसी जगह, ये ऐसा सिलसिला नहीं…’
किती सुंदर विचार आहे हा! प्रत्येक भेटीचा शेवट म्हणजे नात्याचा शेवट नसतो. एखादा क्षण संपतो, संध्याकाळ सरते, दोन माणसं आपापल्या वाटेने निघून जातात; पण त्यांच्यात निर्माण झालेला जिव्हाळा तिथेच संपत नाही. आज निरोप घेतला म्हणून उद्याच्या भेटीची आस संपत नाही. उलट, पुढच्या भेटीची ओढ मनात घेऊनच माणूस दूर(Classic Bollywood Songs) जातो.
सहवास संपतो, पण ओढ संपत नाही. भेट संपते, पण आठवण संपत नाही. म्हणूनच या गाण्यातला संवाद केवळ दोन प्रेमिकांचा राहत नाही; तो प्रेमाच्या स्वभावाचंच दर्शन घडवतो. एखाद्या व्यक्तीच्या सहवासात आपण किती रमलो आहोत, हे तिच्यापासून दूर जाताना अधिक तीव्रतेने जाणवतं. कदाचित म्हणूनच ‘दिल अभी भरा नहीं’ ही ओळ मनात खोलवर घर करून (Classic Bollywood Songs) राहते.
आयुष्यात काही माणसं अशी असतात की, त्यांच्यासोबत कितीही वेळ घालवला तरी मन म्हणत राहतं, अजून थोडा वेळ… अजून थोडं बोलू या… अजून थोडं एकत्र बसू या! प्रेमाला खरंच शेवटची वेळ नसते. प्रत्येक निरोपात पुढच्या भेटीची सुरुवात दडलेली असते. साहिरांनी अगदी साध्या संवादातून प्रेमाची ही हळवी बाजू किती सुंदरपणे पकडली(Classic Bollywood Songs) आहे!
आणि या सगळ्याला लाभलेली देव आनंद आणि साधना यांची पडद्यावरील उपस्थिती! देव आनंद यांचा सहज, देखणा वावर आणि साधना यांचं लोभस व्यक्तिमत्त्व या गाण्याला आणखी खुलवतं. त्यांच्या चेहऱ्यावरील भाव, एकमेकांकडे पाहण्याची पद्धत आणि संवादातील सहजता यामुळे हे गाणं केवळ सुरेल राहत नाही, तर डोळ्यांसमोर एक सुंदर प्रसंग उभा(Classic Bollywood Songs) करतं.
काय अफाट कलाकृती बनत होत्या त्या काळी!
साहिरांचे शब्द… जयदेव यांचं संगीत… रफी साहेब आणि आशाताईंचे स्वर… आणि पडद्यावर देव आनंद व साधना!
सगळंच अगदी स्वर्गीय!
आज इतकी वर्षं झाली. आपणही त्या वयापासून कितीतरी पुढे आलो. आयुष्यात कितीतरी माणसं आली, कितीतरी भेटी झाल्या आणि कितीतरी निरोपही झाले. काही माणसं आयुष्यभर सोबत राहिली, तर काहींच्या आठवणीच सोबत राहिल्या. पण एखाद्या निवांत संध्याकाळी हे गाणं कानावर पडलं की मन पुन्हा जुन्या दिवसांत जाऊन बसतं. एखादी जुनी व्यक्ती आठवते, एखादा प्रसंग डोळ्यांसमोर उभा राहतो आणि नकळत मन म्हणतं, तो क्षण आणखी थोडा वेळ तसाच राहिला असता तर किती बरं झालं(Classic Bollywood Songs) असतं!
कदाचित म्हणूनच काही गाणी आपली होऊन जातात. त्यांच्याशी आपल्या आठवणी जोडल्या जातात. त्या गाण्याचे शब्द आपल्याला माहीत असतात, चाल ओळखीची असते; पण प्रत्येक वेळी ऐकताना मनात नवा भाव जागा होतो. कधी एखाद्या व्यक्तीची आठवण, कधी एखाद्या भेटीची हुरहूर, तर कधी आयुष्यात मागे राहिलेल्या सुंदर क्षणांची(Classic Bollywood Songs) जाणीव!
‘अभी ना जाओ छोड़ कर… के दिल अभी भरा नहीं’ हे असंच एक गाणं आहे. प्रेमातल्या त्या गोड हट्टाचं, निरोपाच्या वेळी मनात दाटणाऱ्या हुरहुरीचं आणि प्रिय व्यक्तीच्या सहवासात आणखी काही क्षण रमून राहण्याच्या(Classic Bollywood Songs) इच्छेचं!
रसिकजन हो, हे गाणं निवांतपणे ऐका. रफी साहेबांचा आर्जवी स्वर आणि आशाताईंचा लाडिक आवाज मनात उतरू द्या. कदाचित तुमच्याही आठवणींच्या कप्प्यातली एखादी जुनी संध्याकाळ पुन्हा जागी होईल. एखादी जुनी भेट आठवेल, एखादा विसरलेला चेहरा पुन्हा डोळ्यांसमोर येईल आणि मनाच्या कोपऱ्यातून अलगद आवाज (Classic Bollywood Songs) उमटेल…
‘अभी ना जाओ छोड़ कर… के दिल अभी भरा नहीं…’ ❤️🎶
तुमचाच
विवेक कुलकर्णी
